Constructief ingrijpen in Syrië en / of de Centraal Afrikaanse Republiek

Sibout Nooteboom

Research output: Contribution to journalArticlePopular

Abstract

Meestal, maar niet altijd – dat hangt af van mijn stemming -, heb ik in de geest van Paul Frissen (“de Fatale Staat”) het gevoel dat de internationale gemeenschap maar beter de oorlog in Syrië kan laten uitrazen. Ons verzoenen met het tragische onheil in Syrië, en doen wat we wél kunnen: de internationale wapenhandel aanpakken. Of ingrijpen in landen waar het nog niet te laat is. Of landen waar de omstandigheden kansrijk zijn in een spiraal omhoog helpen door hen te helpen bouwen aan hun bestuur. Of ze niet in een spiraal naar beneden te drukken - door ze kans te geven op de wereldmarkt , en ze niet te dwingen om te vroeg te liberaliseren waardoor sectoren niet van de grond komen. Je kunt ook de overheid overslaan en rechtstreeks de armen helpen. Pas raakte ik in het vliegtuig naar de Centraal Afrikaanse Republiek (“CAR”) aan de praat met een Canadees die al tientallen jaren veldorganisatiewerk doet voor Artsen zonder Grenzen. Hij werkt in onrustige gebieden, vaak met vluchtelingen. Hij richt zich op de armsten, ik richt me op de elites die hun besluitvormingsprocedures transparanter maken. Mooi complementair. We waren het eens: zelfs in failed states is altijd van hoog tot laag een groep mensen te vinden die constructief aan de slag wil, en met wie je kunt samenwerken. Ik heb dat in meerdere totalitaire staten waar ik heb gewerkt – waaronder Syrië - gezien: de meeste mensen zijn aardig, er valt goed met ze te praten. Ze zijn slim en sociaal vaardig. En die mensen bevinden zich ook in de elite. Met hen kun je een land opbouwen. Nu in Bangui valt me dat ook weer op. In landen als Syrië en CAR, met veel criminaliteit en gewapend conflict, kan de democratie zich zo parallel aan de economie geleidelijk ontwikkelen uit een systeem van onderdrukking. Zoals Abhijit Banerjee en Esther Duflo (“Arm en Kansrijk”) schrijven: grote omwentelingen heb je niet nodig om. Ik zou zelfs zeggen: stel – als het al de goede kant op gaat - de grote omwenteling zo lang mogelijk uit. Dan is de slagingskans het grootst. De arabische lente kwam in Syrië te vroeg. En als het onstuitbaar en tragisch de verkeerde kant op gaat, en een verslaving aan vergelding ontstaat, verzoen je er dan mee dat het systeem eerst de bodem moet raken. Rock bottom, zou een psychiater zeggen bij een ernstig verslaafde patiënt. Verzoen je ermee, zegt Frissen over tragiek. Inmiddels ben ik weer thuis. Dat is niet vanzelf sprekend. Het vliegveld van Bangui was een week gesloten – voor gewapende milities gevluchte burgers hadden op de landingsbaan bescherming gezocht: die wordt bewaakt door de Fransen om hun burgers te kunnen evacueren. Maar die constructieve elite zit er wel in CAR – ik heb 2 ministers, waarvan ik er één goed ken, bij hen thuis in de privésfeer gesproken. We werken al zo’n 7 jaar met deze groepen professionals die het bestuur proberen te verbeteren. Een van hen is nu dus minister. Helaas: de “chef d’état”, een halfjaar geleden met geweld aan de macht gekomen, luistert niet naar zijn ministers en sluit deals achter hun rug om. Het land heeft geen enkele inkomsten meer. Hij kan zijn militairen, voormalige rebellen en Libische en Sudanese huurlingen, niet meer betalen en die slaan op grote schaal aan het roven, verkrachten en moorden. Een VN-veiligheidsmedewerker die in mijn hotel zat had in enkele maanden 5000 km gereden om de veiligheidssituatie in het land te assessen. Zijn diagnose: de spiraal gaat overal buiten het door de VN beschermde centrum van Bangui naar beneden. Het wordt niet vanzelf weer veilig. Volgens François Hollande ligt een Somalie-scenario op de loer. In Syrië is het te waarschijnlijk laat, maar in CAR kan het proces nog gekeerd worden. Herstel de orde nu het aantal getraumatiseerde militairen nog meevalt en hen een ander perspectief kan worden geboden. Het land heeft veerkracht. Verbeter het systeem geleidelijk van binnenuit, en accepteer dat de machthebbende elite af en toe van stoel wisselt. Hun zelfverrijking is tragisch, maar ook daar kun je je mee verzoenen. Het houdt ooit vanzelf op als het land er aan toe is. Net zoals de oorlog in Syrië ooit zal ophouden en het land weer kan opveren, ook als de internationale gemeenschap niet eensgezind gaat samenwerken.
Original languageDutch
JournalVirtueel Bestuur
Publication statusPublished - 2013

Cite this