Op weg naar nieuwe verbinding tussen onderneming en samenleving? Over de verantwoordelijkheid van de onderneming.

Het vertrouwen van Nederlandse burgers in grote ondernemingen is laag; zo’n 46% in de (na)zomer van 2022. Een te grote gepercipieerde gerichtheid op het eigenbelang versus het algemeen belang speelt hierin een belangrijke rol. Deze nadruk op beurswaarde waaide enkele decennia geleden de oceaan over vanuit de Verenigde Staten en het maximaliseren van de aandeelhouderswaarde kwam ook hier in Nederland centraal te staan. Door deze gerichtheid leken vennootschappen en de met hen verbonden ondernemingen steeds meer vervreemd te raken van de samenleving waaruit ze voortkomen en waaraan ze hun bestaansrecht ontlenen. Ondanks – of misschien wel dankzij – de onvrede, keert het tij wat betreft de verstrengeling van ondernemingen met het aandeelhoudersbelang. In toenemende mate krijgen ondernemingen in zekere zin publieke verantwoordelijkheden toegewezen. Dit suggereert dat nieuwe verbinding tussen de onderneming en samenleving wordt gezocht. Maar hoe dient de verantwoordelijkheid van de onderneming, zowel intern als extern, nu te worden vormgegeven? Dit hoofdstuk beoogt bij te dragen aan de ideevorming ten aanzien van de verantwoordelijkheid van de onderneming. Hiertoe bezien wij de interne orde vanuit de stewardship-theorie met liefde als ethische grondslag en de zorgplicht aangaande de verantwoordelijkheid van de onderneming naar buiten toe. Aangezien liefde, als de verantwoordelijkheid voor de ander, bij zowel de stewardship-theorie als de zorgplicht dient als fundament, gaan wij allereerst in op de verwantschap tussen liefde en verantwoordelijkheid. Met liefde als invulling van billijkheid, wordt het begrip zorgplicht van een fundament voorzien door middel van de triade: eigendom, macht en billijkheid. Deze begrippen hebben namelijk alles van doen met de gepercipieerde scheiding tussen onderneming en samenleving en wijzen ons een weg naar nieuwe verbinding; waarbij de aan de vennootschap en de onderneming toevertrouwde belangen worden behoed zoals verantwoord rentmeesterschap dat betaamt. Vervolgens wordt besproken hoe de ethische grondslag van liefde ons brengt op het pad naar een meer gefundeerde – en daarmee meer realistische – stewardship-theorie. Hiermee reiken wij een handvat aan om invulling te geven aan het belangenpluralisme met het oog op de belangen binnen de vennootschap. Met de praktische implicaties voor bestuurders en commissarissen wordt dit hoofdstuk afgesloten.